Döküm parçalar, sanayi üretiminde şekillendirme kolaylığı ve yüksek dayanım özellikleri nedeniyle yaygın biçimde kullanılan metal ürünlerdir. Otomotiv sektöründen tarım makinalarına, iş makinalarından pompa ve vana sistemlerine kadar birçok alanda döküm yöntemiyle üretilmiş parçalar bulunmaktadır. Kullanım ömrü sona eren bu parçalar hurda formuna geçer ve geri dönüşüm zincirine dahil olur.
Döküm Hurdalarının Kaynak Noktaları
Döküm hurdalarının en büyük kaynağı, yıkım ve söküm işlemleri yapılan sanayi tesisleridir. Ayrıca üretim hatlarında çıkan fire parçalar, döküm hatası nedeniyle ayrılan ürünler ve yenileme çalışmaları sırasında sökülen eski makine bileşenleri de hurda döküm kategorisine girer. Bu hurdalar genellikle gri dökme demir, sfero döküm, çelik döküm veya özel alaşımlı döküm türlerinden oluşur. Alaşımlı döküm parçaların geri dönüşümü, içerdikleri elementlerin geri kazanımı açısından daha fazla değer sunar.
Geri Dönüşüm ve Malzeme Kazanımı
Döküm hurdalarının geri dönüşüm sürecinde metal ergitme ocaklarında yeniden eritilerek külçe veya granül formuna dönüştürülür. Bu işlem sayesinde hem ham madde ithalatı azalır hem de enerji tasarrufu sağlanır. Birincil metal üretimine kıyasla geri dönüşüm süreçlerinde daha düşük enerji tüketilir ve karbon emisyonu azalır. Bu nedenle döküm hurdaları, döngüsel ekonomi modelinin önemli bileşenlerinden biri haline gelmiştir.
Döküm hurdalarının geri dönüşüm süreci yalnızca tesis aşamasından ibaret değildir. Hurdanın sahadan toplanması, sınıflandırılması ve taşınması ayrı bir lojistik zincir gerektirir. Söz konusu metal akışı sırasında tedarik zincirine dahil olan aktörler arasında hurdacı niteliğinde çalışan işletmeler bulunur. Bu tür işletmeler, sahadan malzeme toplayarak geri dönüşüm tesislerinin ana besleme kanallarından birini oluşturur.
Döküm Malzemelerde Alaşım Etkisi
Döküm süreçlerinde kullanılan alaşım elementleri, hurdaların geri kazanım değerini etkiler. Örneğin sfero döküm ürünlerinde karbon oranı farklıdır ve ergitme sırasında kimyasal analiz yapılması gerekir. Çelik dökümde ise mangan, krom veya molibden gibi elementler bulunabilir. Bu tür elementlerin korunması geri dönüşüm değerini artırırken, yeni üretim süreçlerinde alaşım takviyesi gereksinimini azaltır. Bu nedenle döküm hurdalarının ayrıştırılması sırasında türlerine göre sınıflandırma yapılması önemlidir.
Tedarik Zinciri ve Sanayi Bölgesi Avantajı
Döküm hurdalarının geri dönüşüm tesislerine verimli şekilde ulaşabilmesi için sanayi bölgelerinde güçlü bir tedarik altyapısı bulunmalıdır. Sanayi sitelerinde, OSB sahalarında ve üretim yoğun bölgelerde hurda akışı kesintisiz şekilde ilerler. Bu düzen içerisinde faaliyet gösteren Gebze hurdacı benzeri firmalar, döküm hurdalarını kaynak noktalarından toplayıp işleme tesislerine ulaştırarak metal akışını sürdürülebilir hale getirir. Bu sayede hem geri dönüşüm hızlanır hem de metal döngüsü sanayi üretimini destekleyen bir unsur olarak işlevini sürdürür.
