Bilgisayarınız eskisi kadar hızlı açılmıyorsa ya da yeni aldığınız diskin vaat edilen performansı verip vermediğini merak ediyorsanız, SSD hız testi yapmak en pratik çözümdür. Birkaç dakika süren bu ölçüm, SSD diskinizin okuma ve yazma performansı hakkında net bir fikir verir. Bu rehberde testin ne olduğunu, nasıl yapıldığını ve sonuçların nasıl yorumlanacağını anlatıyoruz.
SSD Hız Testi Nedir?
SSD hız testi, diskin belirli bir süre içinde ne kadar veri okuyup yazabildiğini ölçen bir performans testidir. Test programı diske geçici bir test dosyası yazar, ardından bu dosyayı okur ve elde ettiği değerleri raporlar. Sonuçlarda genellikle şu kavramlarla karşılaşırsınız:
- Sıralı okuma ve yazma: Büyük dosyaların tek parça halinde aktarılma hızını gösterir. Film, oyun dosyası ya da yedek kopyalama gibi işlemlerde belirleyicidir.
- Rastgele okuma ve yazma: Çok sayıda küçük dosyaya erişim hızını gösterir. İşletim sisteminin açılması ve programların başlatılması gibi günlük kullanımda hissedilen hız büyük ölçüde bu değere bağlıdır.
- MB/sn: Saniyede aktarılan veri miktarını ifade eder.
- IOPS: Diskin saniyede gerçekleştirebildiği giriş/çıkış işlemi sayısıdır.
SSD Hız Testi Neden Yapılır?
SSD hızı ölçme işlemi yalnızca meraktan yapılmaz; pek çok pratik faydası vardır:
- Yeni alınan diskin üreticinin belirttiği değerlere yakın çalışıp çalışmadığını doğrulamak
- Bilgisayardaki yavaşlamanın diskten mi yoksa başka bir bileşenden mi kaynaklandığını anlamak
- Diskin doğru yuvaya ve doğru bağlantı moduna takılıp takılmadığını kontrol etmek
- Zaman içinde performans kaybı olup olmadığını izlemek
- İkinci el alınan ya da uzun süredir kullanılan bir diskin durumunu değerlendirmek
Belirli aralıklarla yapılan testlerin sonuçlarını not etmek, olası sorunları erken fark etmenizi sağlar.
SSD Hız Testi Nasıl Yapılır?
Sağlıklı bir sonuç için testten önce birkaç hazırlık yapmak gerekir. SSD hız testi yapma adımları genel olarak şöyledir:
- Açık programları ve arka planda çalışan indirme, güncelleme, antivirüs taraması gibi işlemleri kapatın.
- Diskte yeterli boş alan olduğundan emin olun; test programı geçici bir dosya oluşturur.
- Dizüstü bilgisayarı şarja takın ve güç planının performansı kısıtlamadığını kontrol edin.
- Test programında ölçmek istediğiniz sürücüyü seçin ve testi başlatın.
- Testi birkaç kez tekrarlayın; tek bir ölçüm yanıltıcı olabilir.
- Sonuçları, diskin modeli için üreticinin açıkladığı değerlerle karşılaştırın.
Hız testleri diske veri yazdığı için gereksiz yere çok sık tekrarlanması önerilmez. Ayrıca her ihtimale karşı önemli dosyalarınızın yedeğinin bulunması iyi bir alışkanlıktır.
Windows için SSD hız testi
Windows’ta ek program kurmadan da kabaca bir fikir edinmek mümkündür. Görev Yöneticisi’nin performans bölümünde diskin anlık okuma ve yazma hızları ile kullanım oranı görüntülenir. Büyük bir dosya kopyalarken bu ekranı izlemek, gerçek kullanım koşullarındaki hızı görmenizi sağlar.
Windows’un komut satırında çalışan yerleşik sistem değerlendirme aracı da disk ölçümü yapabilir. Yönetici olarak açılan komut isteminde winsat disk komutu, sıralı ve rastgele okuma-yazma değerlerini listeler. Komutun seçenekleri ve çıktıları Windows sürümüne göre farklılık gösterebildiği için güncel bilgiye Microsoft’un destek sayfalarından ulaşmak en doğrusudur.
Ücretsiz SSD test programları
Daha ayrıntılı ve karşılaştırılabilir sonuçlar için özel test yazılımları tercih edilir. Yaygın olarak kullanılan ücretsiz araçlardan bazıları şunlardır:
- CrystalDiskMark: Sıralı ve rastgele hızları sade bir arayüzle ölçen, en bilinen araçlardan biridir.
- AS SSD Benchmark: SSD’lere yönelik testler sunar ve sonuçları bir puanla özetler.
- ATTO Disk Benchmark: Farklı dosya boyutlarındaki performansı grafik halinde gösterir.
- Üretici yazılımları: Birçok SSD üreticisi, kendi diskleri için hız testi, sağlık durumu ve yazılım güncellemesi sunan araçlar yayımlar.
Programları yalnızca geliştiricinin resmi sitesinden indirmeye özen gösterin. Arayüzler ve özellikler sürümden sürüme değişebilir; bu yüzden kullanmadan önce programın kendi yardım belgelerine bakmak faydalıdır.
SSD Performansını Etkileyen Faktörler
Test sonuçlarınız beklediğinizden düşük çıktıysa nedeni her zaman diskin arızalı olması değildir. Performansı etkileyen başlıca etkenler şunlardır:
- Bağlantı türü: SATA arayüzünü kullanan SSD’ler ile NVMe protokolünü kullanan M.2 SSD’ler arasında belirgin hız farkı vardır. Diskin hızı, anakartın desteklediği arayüzle sınırlıdır.
- Doluluk oranı: Tamamen dolmaya yakın diskler yavaşlayabilir. Bir miktar boş alan bırakmak performansı korur.
- Sıcaklık: Aşırı ısınan SSD’ler kendini korumak için hızını düşürür.
- Önbellek yapısı: Bazı disklerde uzun süren büyük dosya aktarımlarında hızlı önbellek dolduğunda yazma hızı azalır.
- Yazılım ve sürücüler: Güncel olmayan disk yazılımı (firmware) ve sürücüler ile kapalı TRIM özelliği performansı olumsuz etkileyebilir.
- Arka plan işlemleri: Test sırasında çalışan uygulamalar sonuçları düşürür.
- Kullanım ömrü: Yoğun biçimde ve uzun süre kullanılan disklerde zamanla performans değişebilir.
Özetle SSD hız testi, diskinizin durumunu anlamanın hızlı ve zahmetsiz bir yoludur. Testi uygun koşullarda yapıp sonuçları üretici değerleriyle karşılaştırdığınızda, bilgisayarınızdaki yavaşlığın kaynağını çok daha kolay tespit edebilirsiniz.
